Virginíuheggur - Prunus virginiana L.

Prunus virginiana L. ‘Schubert’

Sumarið 1998 var ég sem endranær í einni af skoðunarferðum mínum um Grasagarðinn þegar augu mín námu staðar á purpurarauðri laufkrónu, sem að nokkru var falin bak við lægri elrihríslur.  Þarna var ég á ferð í trjásafninu eða ,,Arboretum’’ sem er fræðiheitið yfir safn lifandi trjáa og runna.  Til þess að komast að þessari plöntu þurfti að ganga þvert í gegnum stórt runnabeð, og stalst ég því eiginlega að henni.  Allar plöntur í Grasagarðinum eru merktar með spjaldi sem stendur við þær.  Og á spjaldinu stóð; Prunus virginiana - Virginíuheggur.  Ég hafði aldrei heyrt þessarar tegundar getið, en fann hana þó fljótt í uppflettiritum.  Þessi tiltekna planta, eða réttara sagt, þetta tré var fjölstofna frá grunni og myndaði það því nokkurskonar greinaþykkni.  Þó var það reisulegt og vöxturinn góður.  Það sem fyrst og fremst greip athyglina var hinn dökki, purpurarauði litur blaðanna.  Ekki var að sjá á eldri vexti að mikið hefði verið um kal og skemmdir af völdum meindýra voru engar.  Hæð þessa trés var um 4,5 metrar og krónan breiðegglaga.   Það kom strax upp í huga minn að þarna væri kominn nýr fulltrúi í garðaflóru landsmanna. Ekki aðhafðist ég mikið eftir þetta, en virginíuheggurinn var þó vel geymdur í hugarfylgsnunum.

Virginíuheggurinn, Prunus virginiana L., á mjög víðfeðm heimkynni í Norður-Ameríku.  Dreifingin er um stóran hluta af norðlægari fylkjum Bandaríkjanna og í sunnanverðu Kanada, og eins og sjá má á latnesku heiti tegundarinnar er hún kennd við Virginíufylki.  Við náttúrulegar aðstæður verður virginíuheggurinn að litlu tré eða stórum runna, 1,5-6 metra háum, sem á það til að dreifa sér nokkuð með rótarskotum.   Blóm hans eru hvít í ílöngum hálfhangandi klösum, líkt og hjá hegg (Prunus padus) og blómgast tegundin eftir laufgun, sem er í lok maí eða byrjun júní hérlendis.  Í heimkynnum sínum þroskar tegundin dökk eða svört steinaldin sem hvert um sig inniheldur einn kjarna.  Þau eru sögð vera nokkuð sæt en að sama skapi mjög beisk.  Líklega er aldinmyndun óveruleg hérlendis. 

Það vakti strax athygli mína að ekki var minnst á purpurarauðan lit blaðanna í lýsingum á tegundinni.  Grófst ég því enn frekar fyrir um hvað því gæti valdið og komst að því að til eru tveir klónar af virginíuhegg, valdir með tilliti til blaðlitar.  Bera þeir nöfnin ‘Schubert’ og ‘Canada Red’.  Það eiga þeir sammerkt að eftir því sem teygist úr ársvextinum þá dökkna elstu blöðin úr grænum lit, og yfir í purpurarauðan.  Seinnipart sumars er svo plantan orðin alveg lituð og liturinn þá orðinn dökkpurpurarauður.  Tréð í Grasagarðinum hegðar sér eins.  Í byrjun júlí fara elstu blöð að taka á sig lit og síðla í ágúst er allt laufskrúð búið að taka lit.

Hvað ræktunarskilyrði snertir kýs virginíuheggur helst velframræstan, nokkuð sendinn og djúpan jarðveg, mátulega næringarríkan.  Ekki er hann vandfýsinn á sýrustig jarðvegs, en það má vera frá lítillega súru (pH 5) að hóflega basísku.  Í heimkynnum sínum finnst villtur virginíuheggur oft í kjarri við lækjar- og árbakka.  Hann kann því augljóslega að meta ferskan jarðraka, en þolir ekki að standa í blautu.  Á hann að þola vott af seltu í jarðvegi og gefur það vonir um þol í nágrenni við sjó.  Tegundin þrífst best í fullri sól en þolir skerta birtu.  Í skugga verður virginíuheggurinn gisinn í vexti og að sama skapi getur mikill skuggi seinkað eða haldið aftur af litarbreytingu blaðanna frá grænu yfir í purpurarautt.  Virginíuheggur er nokkuð gjarn á að mynda rótarskot, því rótarkerfi hans er grunnstætt.   Af þessum sökum er nauðsynlegt að plöntur séu einstofnaðar í uppeldi, nema ætlunin sé að láta plöntuna mynda stórvaxinn runna, eða margstofna tré.  Einstofnunin auðveldar umhirðu síðar á ræktunarferlinu.  Æskilegt er þá að fjarlægja öll stofnskot sem myndast, en rótarskot má auðveldlega slá eða klippa um leið og gras er slegið standi tréð í grasflöt.  Heggurinn (P. padus) hegðar sér oft á svipaðan hátt hvað rótarskot snertir, en heggur og virginíuheggur teljast til sömu deildar innan Prunus ættkvíslarinnar, og er því um að ræða náskyldar tegundir.

Hugmyndaflugið eitt ræður því hvernig hægt er að nota virginíuhegginn.  Hann mætti nota í þyrpingar með öðrum lauftrjám eða með sígrænum gróðri.  Varast skyldi að planta honum í hópa eða mikinn massa þar sem að litur hans getur orðið yfirþyrmandi og heldur áberandi.  Virginíuheggurinn getur eflaust verið skemmtilegt götutré við minni götur og í húsahverfum auk þess sem hann er tilvalinn sem lítið garðtré þar sem stórvaxnari tegundir gætu orðið fullumfangsmiklar þegar að fram í sækti.  Það hefur sýnt sig að virginíuheggurinn dökkni við sumarklippingu fyrr en ella og því væri gaman að prófa hann í limgerði.  Hegglimgerði eru ekki óþekkt, og því ekki virginíuhegglimgerði?

Mæli ég með því að sem flestir leggi leið sína í Grasagarðinn í Laugardal og virði þessa sérstæðu plöntu fyrir sér.  Stendur hún í nýja trjásafninu austanverðu, alveg við girðinguna sem aðskilur Ræktunarstöð Reykjavíkur og Grasagarðinn.  Hérlendis hafa ekki verið margar sérkennilega litar trjáplöntur á boðstólnum og getur virginíuheggurinn því orðið kærkomin viðbót í garðaflóru landsmanna.

Verulega mikið stytt úr grein úr Garðyrkjuritinu, árg. 2001

Jóhannes B. Jónsson, garðplöntufræðingur

Til baka

yfirlit plantna