Stjarna jólanna og drottning blómaframleiðenda

Jólastjarna með gulgræn háblöð.

Því er líkt farið með Íslendinga og margar aðrar þjóðir heims að fátt er jólalegra á aðventunni en að eiga eina eða fleiri jólastjörnur til að skreyta hýbýli og vinnustaði með fyrir jólin.  Jólastjarnan hefur vafalítið þann heiður að vera vinsælasta og mest selda pottaplantan hér á landi en hún hefur verið í ræktun hjá íslenskum blómabændum í hálfa öld.  Hárauð háblöð jólastjörnunnar með blaðlögun sem minnir á stjörnur auk þess sem dökkgræni og rauði liturinn minna óneitanlega á árstímanum sem hún blómstrar á, þannig hjálpast allt að til að gera hana að þeirri Bethlemstjörnu sem hún er í augum margra í desember auk þess að vera drottning blómaframleiðenda. 

Latneska nafn plöntunnar er Euphorbia pulcherrima og er dregið af Euphorbus sem var læknir konungsins í Máritaníu, en pulcherima þýðir mjög falleg eða fegurst.  Jólastjarnan er ættuð frá Mexíkó og í upprunalegum heimkynnum er jólastjarnan stór runni um 2-4 metrar að hæð.  Í byrjun nítjándu aldar var búið til lágvaxið yrki  sem hentar vel sem stofuplanta og um svipað leyti var hún fyrst flutt til Evrópu.  Eins og margar aðrar plöntur sem blómstra á þessum árstíma er jólastjarnan langnæturplanta, sem þýðir að hún fer ekki að blómstra fyrr en nóttin er orðin minnst 12 tímar. Blómin eru ósköp óásjáleg, lítil og gulleit í sveipum en eru umlukin stórum rauðum háblöðum sem eru ekki ósvipuð að lögun og önnur blöð plöntunnar, en háblöðin taka lit við blómgun. Þegar háblöðin hafa tekið lit halda margir að  plantan sé í blóma.  Ótal yrki eru til af jólastjörnunni, þannig geta háblöð plönturnar haft mismunandi rauða liti eða bleika, grænhvíta eða rjómahvíta en einnig eru dvergvaxta afbrigði fáanleg.  Tískusveiflur ráða síðan mestu um hvaða litir eða yrki eru vinsælust hverju sinni, í raun  er ekkert öðruvísi með pottaplöntur en garðplöntur eða allar aðrar plöntur, allt er þetta hluti af ræktunarmenningu okkur og ýmsar tískusveiflur eru auðsjáanlegar í stuttri ræktunarsögu þjóðarinnar.

Til að halda jólastjörnunni gróskumikilli og fallegri yfir jólin, er nauðsynlegt að vita að hún er mjög viðkvæm fyrir kulda, dragsúg og miðstöðvarofnum. Þess vegna er nauðsynlegt að pakka henni vel frá verslun til heimahúss og alls ekki í sellófan.  Hún þarf góða birtu en ekki sól, sem að öllu venjulega er hvort eð er ekkert of mikið af hér á landi á þessum árstíma. Þannig þolir hún vel að vera úti í glugga í svartasta skammdeginu og það hjálpar oft að hafa hana nálægt eða undir venjulegum stofulampa.   Jólastjarnan þarf reglulega vökvun yfir blómgunartímann með volgu vatni beint í moldina og best er að halda henni ávalt rakri, þó án þess að hún standi í vatni.  En þar sem hún vill mikinn loftraka og þolir ekki að hún sé úðuð, þá er oft gott ráð að láta blómsturpotta standa á blautum vikri eða raða smásteinum undir pottinn sem geta verið í vatni en við þessa aðferð hækkar rakastigið í kringum plöntuna. 

Í blóma er jólastjarna sennilega kátust við 15-18° C og við þetta hitastig stendur hún lengst í blóma og heldur lengst litnum á háblöðunum.  Þó virðist plantan sætta sig vel við að hitastigið hækki  upp  í 20 og 21°C  og hún þolir vel að hitinn fari niður í 10° C.  Blöðin verða ljósgræn í of miklum hita en halda dökkgræna litnum við lægra hitastig.  Þetta eru að vísu ekki kjöraðstæður á íslenskum heimilum í desember, en að öllu jöfnu tekst þó flestum að halda henni lifandi á aðventunni og vel fram yfir jólin.  Ef plantan er farin að hanga er væntanlega dragsúg um að kenna.

All flestir henda jólastjörnunni um leið og þeir henda jólatrénu.  Allra hörðustu blómaræktendur klippa blómin af, koma henni fyrir á svalari stað og  hætta vökvun en þá hefst hvíldartími plöntunnar.  Að vori er hún sett á hlýjan stað á ný, fær ríflega vökvun og  klippt er vel ofan af henni.  Þar sem plantan hefur verið aðlöguð með vaxtahamlandi efnum í uppeldi, auk þess að vera langnæturplanta er hún mjög erfið í ræktun í heimahúsum, verður yfirleitt gisin, of stór og blöðin ljósgræn.  Þó finnast stórar og gróskumiklar jólastjörnurunnar í sólstofum hér á landi sem bera áhugasömum og þolinmóðum eigendum sínum gott vitni. 

Flestir líta á jólastjörnuna sem hluta af skreytingum hátíðarinnar enda falla litir hennar vel að öðrum jólaskreytingum og hjá mörgum okkar er hún orðin hluti af hefðbundnu jólahaldi

Valborg Einarsdóttir, garðyrkjufræðingur

Til baka

yfirlit plantna