Fjölærar jurtir

Alltaf er það svolítið ævintýri að koma í góða gróðrarstöð.  Það er eins og að koma á listsýningu, þar sem listamaðurinn er skaparinn sjálfur og okkur er sjálfum boðið að taka þátt í sköpunarverkinu, en með því að velja okkur viðfangsefni – plöntu í garðinn okkar.  Með eftirvæntingu er athugað hvað til boða er, og hvað pyngjan og plássið heima leyfir.  Hvernig skyldi nú þessi tegund, sem við þekkjum kannski ekkert, reynast hja okkur?  Væri ekki reynandi við þetta eða hitt?  Þessi myndi nú fara vel í hlaðna veggnum!  Spurningar.  Vangaveltur.  Forvitni.  Við finnum kannski þarna plöntur, sem við höfum heyrt mikið látið af, eða lesið um og flyjum þær, full eftirvæntingar og tilhlökkunar, heim í garð.  Og nú veltur á miklu að vel takist þegar til okkar kastakemur að sjá þeim farborð í nýju umhverfi.  Þær eru orðnar fósturbörn og þurfa sína réttu aðhlynningu eins og aðrar lifandi verur, ef þær eiga að lifa og dafna.  Sagt er að sumir hafi ,,græna fingur” og allur gróður lifi og blómgist, sem þeir snerta á.  En ætli hugarfarið hafi nú ekki sitt að segja í því efni!  Það er líka sagt að það þurfi að tala við blómin til þess að þau þrífist vel.  Að víu eru blómin góðir viðmælendur, þó þetta sé nú kannski ofmælt.  En þeir, sem eru í svo nánu sambandi við líf og gróður, að þeir geta rabbað við blóm sín, ganga vissulega að ræktun þeirra með réttu hugarfari.  Jurt, sem gróðursett er í garðinn, þolir ekki frekar gleymsku og afskiptaleysi en barn, sem borið er í heiminn.  Öllu, sem lifir, þarf að sinna ef því á að að vegna vel. 

Við ættum því – þegar við erum komin heim með plöntunar okkar úr gróðarstöðinni – að glöggva okkur svolítið á því, sem helst ber að minnast og hafa í huga varðandi framtíð þeirra undir okkar verndarvæng. 

Gróðursetning

Best er að gróðursetja jurtina sem fyrst, svo rætur nái ekki að þorna.  Sé gróðursett í sólskini, skal varast að láta sól skína á ræturnar því þá þorna þær og eyðileggjast á ótrúlega skömmum tíma.  Gæta verður þess að hafa holurnar nógu stórar, svo hægt sé að koma rótunum fyrir og greiða úr þeim án þess að hnoða þeim saman.  Mjög langar tæjur má stytta, frekar en bögla þeim ofan í holuna.  Losa þarf um moldina í botni holunnar og jafnvel blanda í hana áburði eða safnhaugamold.  Vökva skal vel eftir

gróðursetningu, og sé sólskin eða hvassviðri er gott að hvolfa einhverju yfir jutina fyrstu dagana, t.d. fötu, kassa eða blómapotti, til að verja þær of mikilli útgufun, einkum ef þær eru mjög blaðmiklar. 

Ávalt skal setja jurtirnar álíka djúpt og þær hafa staðið áður, eða eilítið dýpra og ýta  moldinni þétt að rótunum, einkum ef jarðvegur er léttur og sendinn. 

Um fjarlægð milli jurta er eriftt að gefa nokkrar almennar reglur.  Það fer að sjálfsögðu eftir stærð og vaxtarlagi jurtarinnar hver mikið plás hún þarf.  Það getur verið all frá 10cm upp í einn metra.  Þetta þurfum við því að kynna okkur vel áður en við hefjumst handa við gróðursetninguna. 

Sé jurtin ný fyrir okkur, er sjálfsagt að stinga niður hjá henni nafnspjaldi (en nafnið höfum við að sjálfsögðu fengið í gróðrarstöðinni) á meðan við erum að kynnast henni betur.  Því auðvitað verðum við að þekkja allt okkar heimafólk með nafni.  Minna má það nú ekki vera!

Úr Garðyrkjuritinu, árg. 1971 

Ólafur B. Guðmundsson